تبلیغات
6 تایی - مزایا و کاربرد آلاچیق

امروز:

مزایا و کاربرد آلاچیق

آلاچیق یك نوع بنای سبك و قابل انتقال است كه بیشتر درمیان مردم كوچ نشین دامدار رایج است. در ایران آلاچیق در میان ایل سون ها (شاهسون‌ها )، در آذربایجان و همچنین در میان تركمن ها در تركمن صحرا واقع در شمال غربی خراسان شمال شرقی مازندران دیده می شود



آلاچیق

آلاچیق

و در هر ناحیه نام خاصی دارد. به عنوان مثال در تركمن صحرا آن‌را "اوی" می نامند در آذربایجان نامی دیگر دارد. كلمه"اوی" در زبان تركمنی به معنای آلاچیق است.

آلاچیق خانه سنتی قوم تركمن است كه به دلیل ساختار ویِژگزینشه سازه‌ای در مساوی حوادث طبیعی نسبتا مقاوم ساكنان را از گرما سرما در امان نگه می‌دارد. این خانه سنتی در قدیم به دلیل سهولت در نصب كاربرد در جابجایی‌ها مهاجرت‌ها، منزلی امن محسوب می‌شد كه به آسانی قابل جمع كردن و حمل به جای دیگر بود.

امروزه به دلیل افزایش جمعیت، گرایش به زندگی در شهرها نیازهای مفرق جوامع بشری زندگی در آلاچیق‌ها كم رنگ شده و دركمتر جایی نشان از این منزل است.

زندگی شهری و مدرن امروزی باعث شده تا اكنون تنها گروهی از مرزنشینان دامداران استان گلستان كه مجبور به مهاجرت‌های م و كوچ ییلاقی قشلاقی هستند از آلاچیق مصرف كنند دیگران زندگی درخانه‌های جدید را ترجیح داده‌اند.

"فریدون اونق" مسئول سازمان میراث فرهنگى گنبد كاووس در این مورد مى گوید: اكنون كسى در تركمن صحرا در آلاچیق زندگى نمى كند. در بسیارى از روستاها آلاچیق ها فروخته شده و تعداد كمى از مردم از آن مصرف می‌كنند این مسئله به این خاطر است كه در كل دشت گرگان تنها یك كارگاه تهیه آلاچیق در روستاى "امچلى" شهرستان تركمن وجود دارد كه بر اساس تقاضاى تركمن هاى كوچروی كه بیشترشان در مناطق مرزى داشلى برون به سر مى برند آلاچیق مى سازد.

ولی تركمن صحرا، در شمال ایران جایى كه به استپ هاى آسیاى میانه ختم مى شود، مكانى است كه ایل هاى بزرگ تركمن در آنجا زندگى مى كردند، سال‌هاى سال اساس زندگى آنان دامپرورى، كشاورزى، پرورش اسب و قالى بافى بود كه به اقتضاى كار دامپرورى ناگزیر بودند نیمى از سال را در ییلاق به سر برند و نیمى دیگر را در قشلاق.

در قدیم خانواده‌های تركمن هریك دارای آلاچیق مستقلی بودند كه با فاصله كمی از آلاچیق دیگران برپا می‌شد و به این مجموعه كه بیشتر با خویشاوند نیز بودند "اوبه" می‌گفتند.

تركمن‌های گلستان آلاچیق را قبه‌ای از قبه‌های بهشت می‌دانستند چندان علاقه‌ای به زندگی در خانه‌های خشتی و آجری نداشتند. در زبان تركمنی به آلاچیق "آغاج اوی (خانه چوبی)" گفته می‌شود و از نظر اعتقادات تركمن‌ها آلاچیق مظهر سلامت ی و سخاوت است.

بیشتر وظایف برپایی آلاچیق تركمن را زنان برعهده دارند و برای ایجاد این خانه زیبا از وسایلی كه به آن "تاریم، اوق، توی نیگ، نمد، قولانگ، تویی‌نگ- باق" گفته می‌شود، استفاده می‌كنند.

اینك بیشتر با تاریخچه، مواداولیه،روش تولید، هنرمندان شاخص كاربرد آلاچیق آشنا می‌شویم.

تاریخچه

تركمانان در قرن یازدهم میلادی در مرو ساكن شدند بعد از مرز بندی میان روسیه و ایران عده‌ای از آنان در ایران ساكن شدند. این قوم از زمان بیابانگردی تا به امروز از چادر تركمنی ( آلاچیق ) مصرف می كنند.

مواد اولیه

چوب عرعر نمد پوست حیوانات حصیر میخ چوبی نخ‌های پشمی نخ پنبه ای از عبارت مهمترین مواد اولیه تهیه آلاچیق است.

روش تولید

"انوشیروان گرایلی" معاون صنایع‌دستی استان گلستان با اشاره به شیوه تولید تهیه آلاچیق به میراث‌آریا می‌گوید: بعد از تهیه تنه درخت عرعر از مناطقی چون كردكوی آن‌را با قلم و چكش به چند تكه كه آن نیز بستگی به قطر تنه درخت داشته (4 تا 8 تكه) تقسیم می كنند. پس قطعات بریده را روی خرك تراش برده در بین غلاف متحرك آن‌را محكم می كنند. این امر با پا پدالی كه در پایین خرك تعبیه شده صورت می گیرد تا چوب در كار جابجا نشود. پس با داس پوست آنرا كنده تراش می دهند.

وی ادامه می‌دهد، پس چوب‌ها را 2 تا 3 روز در معرض آفتاب قرار داده داخل كوره به مدت نیم ساعت می گذارند. بعد از بیرون آوردن از كوره به مدت 10 دقیقه فرصت داشته تا به آن‌ها فرم دهند در غیر اینصورت سبب شكستن چوب‌ها می شود.

زمان ی كه چوب‌ها جهت مصارف گوناگون در اندازه‌های مفرق آماده شد بنا به نیاز آن‌را فرم داده و برای تهیه بخش‌های زیاد آلاچیق از آن استفاده می كنند.

گرایلی می‌افزاید: جهت تهیه اوق چوب تراشیده شده را روی خرك فرم دهی ، بین دو میله قرار داده و زیر آن چوبی قطور می‌گذارند تا بعنوان اهرم عمل كرده از شكستن چوب اوق جلوگیری كند. میزان انحنای چوب بستگی به مصرف آن در بخش های مختلف دارد ، بعنوان مثال چوب‌های اوق باید از انحنای زیاد برخوردار شوند. ولی چوب‌های تارم نیاز به انحنای كمتری داشته توی نوك بیشترین انحنا را به می گیرد.

معاون صنایع‌دستی گلستان در مورد ارتفاع اوق‌ می‌گوید: ارتفاع اوق‌‌ها به نیمه آلاچیق ( بالای تارم ) می‌رسد كه قد چوب آن 3 متر است تركمانان اکثرا ٌ جهت ایجاد انحنا از الگوهایی كه از قدیم از اجدادشان به ارث رسیده بهره می جویند.

وی می‌افزاید: در بخش گنبدی اسكلت از 60 اوق مصرف می‌شود و در بخش انتهایی آن در مركز گنبد به توی نوك متصل می‌شود توی نوك نیز همچون اوق به همان شكل ساخته شده با این فرق كه توی نوك به شكل دایره با قطر 2 متر در می آید روی آن 60 سوراخ جهت قرارگیری اوق ها تعبیه می‌شود.

به گفته گرایلی تارم كه به شكل آكاردئون است از چوب عرعر به ارتفاع 2 متر كه بزرگترین قطعه بوده در وسط قرار می گیرد ساخته شده باقی قطعات هر چه به سمت كناره می‌رود كوچكتر می شود. قطعات به شیوه قبل آماده با انحنایی كم بطور ضربدری روی قرار گرفته و در محل اتصال سوراخی تعبیه شده تا به یاری بند پوستی ( پوست شتر ) دو قطعه به هم وصل شود. بند در دو طرف سوراخ با گره‌ای محكم می شود.

ارتفاع تارم یكه باز می شود در دو اندازه 70/1 و 40/1 است. جهت تكمیل آلاچیق باید 4 قطعه تارم را كنار قرار داده با یاری دو نفر دو عدد از اوق ها را روبروی در توی نوك گذارده انتهای اوق را در بالای تارم با نواری باریك ( جاجیم باف ) به نام « دوزی » بسته پس باقی اوق ها را بطور متقارن دورتا دور تارم چیده و می بندند تا كامل شود.

بعد از تكمیل اسكلت آلاچیق بوسیله میخ‌های چوبی ( دو شاخه ای ) به فاصله یك تا 2 متر روی زمین كوبیده و در مواقع لزوم بندهایی را بدان وصل كرده كه به‌ آن « ارقن » گفته می‌شود تا باد آلاچیق را جمع نكند.

جهت محكم شدن اسكلت تارم را با نوار جاجیم باف به نام « دورلق یاخا » بالای تارم را نیز بوسیله نواری دیگر بنام « بیل یوپ » می بندند.

بعد از آن تمامی اسكلت را با حصیر و نمد می‌پوشانند ، بدین ترتیب كه ابتدا سه قطعه حصیر را دور تارم پوشانده ، روی حصیر 4 قطعه نمد مستطیلی شكل با بندهایی به طول 2 متر قرار داده به تارم می بندند. آن‌گاه دو قطعه نمد ذوزنقه شكل در بخش گنبدی گذاشته فضای بالایی آنرا با نمدی دایره شكل می پوشانند.كف آلاچیق را نیز با نمد پوشانده تا مانع نفوذ رطوبت به داخل آلاچیق شود.

هنرمندان شاخص

به‌دلیل محدود شدن كاربرد آلاچیق میزان تولید آن نیز به همان نسبت پایین آمده و هنرمندان سازنده آن انگشت شماراند كه در این میان می توان از "آیت جان پنق" "علی پنق" نام برد.

مناطق تولید

امروزه كمتر هنرمندی می توان یافت كه به این امر مشغول باشد به‌همین دلیل محل تولید آن محدود به چند روستا شده است كه روستای "بناور" از توابع بندرتركمن بعضی از روستاهای گنبد از عبارت این مناطق است.

كاربرد

معاون صنایع‌دستی سازمان میراث‌فرهنگی،صنایع‌دستی و گردشگری استان گلستان دراین باره می‌گوید: آلاچیق تركمنی به منزلة خانه مسكن آنان بوده است به دلیل نوع زندگی كوچ نشینی تركمنان در قدیم می بایست چادرشان قابل حمل باشد. ولی امروزه به دلیل تغییر وضعیت زندگیشان به زندگی شهری ، تنها در موارد ی چون كوچ دام به مناطق خوش آب و هوا ، مراسم‌های خاصی چون عروسی ، و سایر جشن‌ها آلاچیق را بر پا می‌دارند.


نوشته شده در : سه شنبه 4 اسفند 1394  توسط : مطالب علمی 2015.    نظرات() .

ناهید
سه شنبه 4 اسفند 1394 09:12 ب.ظ
سلام خوبی ؟ از وبلاگت خیلی خوشم اومد به منم سر بزن بازم میام . مرسی
آیا میدانید فایل های پزشکی و ورزشی در همه وبلاگ ها بفروش می رسد؟
سه شنبه 4 اسفند 1394 08:44 ب.ظ
سلام وقتت بخیر
اگه دنبال کسب در آمد هستین لطفا اینو ببینید.
شما میتونین فایل های خودتون رو توی این سایت بذارین و بازار یاب های ما اون ها رو برای شما به فروش میرسونن
و برای شما پورسانت و سود میاد شما فقط کافیه یک یا چند تا از فایل های پزشکی-ورزشی و …. رو تو سایت بذارین
ازتون میخوام حداقل برای یه بارم که شده این روش رو امتحان کنید بدون هیج گونه زحمتی به در آمدی خوب برسین
خیلی خیلی ممنونم
اینم آدرسه:
http://jahansalamat.ir/
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر